B  I  B  L  I  O  T  H  E  C  A    A  Q  V  I  L  I  A
Bron: Raymaekers, F.-J. (1871). De oude heerlykheid Lovenjoul In E. van Even (Ed.), Mengelingen voor de geschiedenis van Braband (pp. 239-254). Leuven: Drukkery van C.-J. Fonteyn, den vader.
Transcriptie: Yannick Anné (23 mei 2018). Alle rechten voorbehouden.
Digitale kopie: Google Books.

DE OUDE HEERLYKHEID
LOVENJOUL,
DOOR F.-J. R.[1]

Tusschen Leuven en Thienen, op den steenweg welke deze steden aen elkander verbindt, ryst de gemeente Lovenjoul, weleer de aloude heerlykheid diens naems, en, sedert 1648, het erfgoed der adelyke familie de Spoelberch. Het dorp verheft zich in eene der schoonste en liefelykste valleijen welke wy ooit zagen, en levert derhalve van alle kanten de bekoorlykste en tevens de schilderachtigste landzigten op. Doch hetgeen de natuer aen die plaets zoo ruimschoots schonk, ten opzigte harer ligging, kreeg nog een heerlyker voorkomen sedert de heeren Maximiliaen en Felix de Spoelberch ze, als ’t ware, in eenen wyden lusthof herschiepen. In ’t midden van het dorp verheft zich eene nieuwe kerk, in ogivaelschen styl gebouwd, waarheên een breede dreef van honderdjarige buekenboomen van uit een der beide kasteelen leidt. Dan, indien deze plaets door hare bekoorlyke ligging onze aendacht verdient, niet minder verdient zy ze door hare oudheid, en wy achten het derhalve niet ongepast er een historischen blik op te werpen.

Eerst en vooral moet de naem van Lovenjoul onze aendacht [p. 240] gaende maken. Hy schynt eerder van romeinschen dan van germaenschen oorsprong te wezen. Gramaye, die, in 1610, zyne Antiquitates Brabantiæ uitgaf, schryft maer onbeschroomd weg dat Lovaniolum of Lovenjoul eene verkleining is van Lovanium of Loven, en dat het dorp zyne opkomst verschuldigd is aen eene volksplanting tot gemelde stad behoorende, die zich hier vroeger zou hebben neêrgezet, « Lovaniolum Lovaniensium haud dubie colonia. » Dat een schryver van den tyd van Justus Lipsius en Erycius Puteanus in den naem dier plaets eenen latynschen oorsprong heeft meenen op te merken is ligt te beseffen; doch wat meer in aendacht verdient genomen te worden is dat andere van vroegeren tyd byna dezelfde tael voeren. Onder deze schryvers bevindt zich Anselmus, kanonik van Luik, die, in 1056, de gesta Episcoporum Leodiensium in schrift bragt[2], en Rudolphus, abt van Sarchinium (later de abtdy van St-Truiden), die, in 1136, het Chronicon Trudonense opstelde[3]. Beide deze geestelyken doen den naem van Lovenjoul van dengenen van Leuven afstammen.

Het is alleropmerkzaemst dat twee onzer oudste schryvers denzelfden oorsprong aen den naem eener plaets geven, iets wat zoo zeldzaem is daeromtrent eenig narigt in de oude schriften van geschiedkundigen inhoud te vinden. Doch er dient te worden aengemerkt dat, toen gemelde schryvers zulks in hunne werken aenteekenden, deze plaets reeds eeuwen lang onder dien naem gekend was, en dat hunne voorgeving derhalve niet kan gehouden worden dan als eene gissing welke niet meer gezag verdient dan of ze tot eenen schryver van lateren tyd behoorde.

Al wat men er uit kan besluiten is dat toentyds, even als in [p. 241] onze dagen, de namen van Loven en Lovenjoul groote verwantschap met elkander hadden, iets wat gezegde schryvers welligt heeft aengezet om dit gevoel nopens deze afleiding aen te nemen. Wat ons betreft, wy denken dat de namen van Loven en Lovenjoul eenen gemeenen oorsprong hebben. Loven ontleende, zoo men weet, zynen naem van de dusgenaemde Loo, zynde dit nog in de twaelfde eeuw een uitgestrekt Woud, zoo digt by de eene als by de andere plaets gelegen, en het wyde Ven hetgeen hier vroeger bestond, aen welk uiteinde een diepe moerasgrond of turfweide lag, waeraen men vroeger de naem van Guel of Goel gaf[4]. De naem van Lovenjoul zou derhalve niet anders zyn dan Lovens-goel, gelyk wy hem in charters der twaelfde en dertiende eeuwen geschreven vinden. Thands is de vuile moeras, welke haren naem aen dit dorp heeft gegeven, in eene liefelyke vallei verkeerd en waervan slechts eene murmelende beek die daerheên slingerend overblyft.

Indien Lovenjoul met Loven in den naem iets gemeens heeft, volgt hier geenszins uit dat dit dorp later bewoond werd dan de voormalige verblyfplaets der brabandsche hertogen, waervan er slechts voor de eerste mael ten jare 886 gewaegd wordt[5]. Immers [p. 242] het blykt uit eenige voorwerpen welke hier ontdekt zyn geworden, dat deze plaets reeds bewoond moest zyn tydens de overheersching der Romeinen. Slechts weinige jaren geleden vond de landbouwer J.-B. Minnen, die in gezelschap van een zyner huisgenoten bezig was met zynen akker te beploegen, ten gehuchte Ter-Donc, waerover wy later opzettelyk zullen spreken, eenige lykvaten of urnen, welke blykelyk van romeinschen oorsprong waren. Toen wy die ontdekking vernamen, begaven wy ons herwaerts om er eenige inlichtingen over te ontvangen. Wy dorsten in ’t begin ons niet voorstellen dat die voorwerpen tot de Romeinen zouden hebben behoord, daer wy wisten dat er nooit eenige romeinsche oudheden van dien aerd in de omstreken van Leuven waren gevonden geweest. Doch groot was onze verwondering toen men ons een lykvatje toonde uit fyne roode aerde gevormd hetgeen den stempel droeg van een romeinschen pottenbakker. Wy vernemen te dezer gelegenheid uit den mond des vinders dat, behalve dat lykvatje, cyathus in ’t latyn geheeten, er een kruikje by was van een langwerpigen vorm, insgelyks van fyne roode aerde gemaekt, en eene andere urne, welke merkelyk grooter was, van gryze aerde, doch welke laetste voorwerpen jammerlyk door de ploeg beschadigd werden.[6]

Uit de ontdekking dier urnen blykt genoegzaem dat de bodem van Lovenjoul tydens de romeinsche overheersching moet bewoond zyn geweest.

Het zoude moeijelyk en, om zoo te zeggen, onmogelyk zyn, met zekerheid aen te stippen wanneer het Evangelie aen de inwooners dezer streek moge bekend zyn geweest. Iets wat wy echter zonder twyfel mogen neêrschryven is dat in het midden [p. 243] der VIIe eeuw de christene godsdienst hier in vollen bloei moest staen, aengezien de ouders der heilige Ermelendis, zoo ons Molanus leert, de leering van den Heiland beleden.

De schryver Anselmus die, in 1053, een leven van St-Lambertus opstelde, verhaelt dat, in zynen tyd, de kerk dezer plaets, die aen gemelden heiligen toegewyd was, met grooten toeloop van alle kanten bezocht werd; hy getuigt eensgelyks uit den mond van zekeren priester, met name Waritius, te hebben gehoord dat er hier toen vele wonderen door de voorspraek van den heiligen Lambertus geschiedden, waerom het volk voor dit kerkje een byzonderen eerbied gevoelde. Tot in die dagen was de bidplaets slechts uit hout en klei opgetrokken; doch op het tydstip dat Anselmus schreef was men bezig met er een steenen kerkje te bouwen[7]. Dezelfde schryver leert ons, dat Lovenjoul destyds eene byzondere parochie uitmaekte, welke evenwel, gelyk heden, geene groote uitgestrektheid moest hebben[8]. Deze bidplaets moet echter, in de dertiende eeuw, te [p. 244] klein bevonden zyn geweest, of was misschien tot staet van verval gekomen, vermits wy zien dat men, omtrent dit tydstip, eene nieuwe kerk bouwde, welke tot den eersten ogivaelschen bouwtrant behoorde, en waervan de toren nog alleen is overgebleven. In de tweede helft der XVIe eeuw werd de kerk van Lovenjoul verwoest door de beeldstormers; doch zy werd eenige jaren daerna hersteld. In de XVIIe eeuw onderging zy nog eenige veranderingen, zoo dat, behalve den toren van het oude kerkgebouw, niets anders dan eene zybeuk met deszelfs kolommen en schraegbogen meer overbleef, welke eensgelyks met de herbouwing der kerk, in 1853, verdwenen zyn.

By het afbreken der oude kerk vond men, in de grondzuilen, de overblyfsels eener romansche doopvont welke met fantastische hoofden, enz. was versierd. De nieuwe kerk, welke er onlangs werd opgetrokken, volgens het plan door den bouwmeester Alex. van Arenberg, van Leuven, geleverd, mag vry onder de voornaemste godsdienstige gebouwen dezer omstreken worden gesteld. Het is eene nabootsing van den derden ogivaelschen puntboogstyl, en heeft eenen gevel uit witten steen, rykelyk versierd.

De groote tienden behoorden vroeger aen het kapittel der kanoniken te Visé, die met den onderhoud van den pastoor en des kerkgebouws belast waren. In 1460 vond men er de altaren van O.-L.-Vrouw en van het H. Kruis.

Blykens eenen akt der abtdy van Tongerloo, van den jare 1185, stond zekere Franco, heer van Lovenjoul, met dezes zuster, zyne erfgoederen, welke hy te Broechem en te Oolen bezat, af aen het gemelde klooster[9]. In 1227 bekrachtigde Hendrik, hertog van Braband, eenen giftbrief van den heer van Rode, [p. 245] betrekkelyk den afstand der tiende van die plaets. Onder de getuigen komen ook Godfried en Renier van Lovengule voor : « Hiis testibus Godefrido de Lovengule et Reinero fratre ejus. »

In een ander charter, van den jare 1247, zien wy dat Arnold, heer van Wezemael, de toelating verleent aen Godfried, ridder van Lovenjoul, van zestien bunderen akkerland, hetgeen in deze heerlykheid lag, te mogen verkoopen aen de kloostergemeente van Gemp, vroeger te Pellenberg ingerigt. In het aengehaelde charter verklaert de heer van Wezemael dat de ridder van Lovenjoul zyn vazael of leenman was. Die brief draegt twee uithangende zegels in groenen was; de eene verbeeldt een gewapenden ridder, en de andere is het blazoen van het stamhuis van Wezemael, waerin men drie leliën aentreft[10]. In eene rekening van 1293 vinden wy eensgelyks gewaegd van Leonius, heer van Lovenjoul : « Domino Leonio de Lovensuel, 6 lib. et 10 solid. de pensione. »

Wy vinden later over den stam der oude heeren van Lovenjoul nergens meer gewaegd. In de eerste jaren der XVIIe eeuw was deze heerlykheid in het bezit der familie de Grave van Leuven; op 7 october 1648 ging deze over tot de adelyke familie de [p. 246] Spoelberch, die er van in het bezit bleef tot aen de fransche omwenteling.

Heeren van Lovenjoul sedert 1648.

1. Ferdinand de Spoelberch, ridder der Christusorde, die in 1675 overleed, en opgevolgd werd door :

2. Karel-Frans de Spoelberch, meyer van Leuven, geboren op 23 van oogstmaend 1630 en overleden op 16 january 1692.

3. Christoffel de Spoelberch, broeder dezes laetsten, kreeg de heerlykheid van Lovenjoul aen in 1692; hy stierf den 18 december 1707.

4. Frans-Philips de Spoelberch, geboren den 3 juny 1696, werd heer van Lovenjoul den 5 february 1711, en overleed den 18 july 1751.

5. Karel-Christiaen-Jan de Spoelberch, overleden den 31 january 1772.

6. Maximiliaen-Antoon-Karel‘Jan de Spoelberch, zoon van Andries-Emmanuël-Joseph de Spoelberch, broeder van dezen laetsten, werd geboren den 16 february 1745, en trad in huwelyk, den 17 december 1776, met Maria Theresia van Surpele, dochter van Jan-Joseph-Godfried, schout der heerlykheid van Diest[11].

Dr. J. Molanus verhaelt dat Lovenjoul de geboortegrond is der heilige Ermelendis, die er, op het einde der VIe eeuw, het licht zou hebben gezien. Het gezag van eenen schryver als Molanus, die [p. 247] met de aloude geschiedenis onzes lands zeer bekend was, is genoeg om die bewering zonder andere bewyzen te doen aennemen. Hy voegt er by dat haer ouderlyk erfgoed gelegen was te Odunc, hedendaegs nog onder den naem van Ter-Donc gekend[12]. Volgens den naemloozen schryver van haer leven, door de Bollandisten opgenomen, werden de inkomsten van dit landgoed haer gegeven tot haer bestaen[13]. Ermelendis vertrok van hier naer Baveghem of Bevechin, het hedendaegsch Bauvechain[14], alwaer zy zich in de eenzaemheid opsloot, en een streng en heilig leven leidde. Daer zy hier vervolgd werd door twee gebroeders, zoo nam zy den wyk naer het naburig Meldert, alwaer zy in geur van heiligheid overleed[15]. Pepyn van Landen deed, 48 jaren na hare dood, haer graf [p. 248] openen, en hare overblyfsels ter vereering uitstellen. Op den grond, waer zich hare cel bevond, werd later een klooster gebouwd, hetgeen door de Noordmannen werd verwoest[16].

Nog op heden ziet men in het gehucht Ter-Donc eene heldere fontein vloeijen door het volk onder den naem van Sinte-Ermelindis-Borne gekend. Volgens eene allezins geloofbare overlevering zou by deze bron vroeger het landgoed van Sinte-Ermelindis hebben gestaen. Het was eensgelyks niet ver van daer dat de romeinsche lykvaten werden gevonden waerover wy hooger spraken. Over [p. 249] drie jaren werd by dezelfde bron, door de zorg der erfgenamen De Koninck eene kleine kapel gebouwd aen gemelde heilige toegewyd, welke den alouden toeloop tot die plaets heeft doen hernemen[17].

Een ander beroemd inboorling van Lovenjoul was Adelhard II, abt van Sint-Truiden, die, behalve dat hy een in de letteren ervaren man was, zich tevens met het beoefenen der beeldhouwery en der schilderkunst ophield. Volgens het Chronicon Trudonense stond hy aen het hoofd diens kloosters, van 1055 tot 1085. Hy mag derhalve voor een der oudste ons by name bekende kunstenaers van Braband doorgaen. Tydens zyn bestuer was de toeloop tot het graf van Sint-Trudo zoo groot dat velen der bedevaerders op zekere dagen in de stad niet konden geherbergd worden, maer verpligt waren in tenten en looveren hutten te vernachten. Dat die toeloop van bedevaerders, waeronder zich vele adellieden bevonden, aen de abtdy kerk groote schatten moest bybrengen lydt geen den minsten twyfel. Het waren deze schatten die aen Adelhard de middelen ter hand stelden om de kerk van dit sticht op eene prachtige wyze herop te bouwen. Daer deze abt zich in de bouwkunde wel verstond, is het byna zeker dat hy zelf er het plan van had vervaerdigd. Om over de kostbaerheid van dat werk eenig gedacht te hebben, hoeft hier slechts gemeld te worden dat de steen en de kolonnen welke men er aen bezigde uit Duitschland herwaerts werden gebragt langs den Rhyn; Adelhard had het genoegen dien fraeijen tempel binnen zynen levensloop byna geheel voltrokken te zien.

Hy deeds eensgelyks verschillige andere kerken heropbouwen welke tot de abtdy van Sint-Truiden behoorden, waeronder wy degene van Webbechem, Donck en Schaffen opmerken.

De abt Rudolf die, in 1136, zyn leven schreef, verhaelt dat Adelhard van jongs af in de abtdy was opgekweekt geweest. Het [p. 250] gaet byna vast dat hy tot het stamhuis der heeren van Lovenjoul behoorde[18].

Zoo wy zien had de heerlykheid van Lovenjoul vroeger eene uitgestrektheid van 383 bunders en 175 roeden.

In 1425 vond men er 85 lastdragende en 22 onbelaste huizen.

In 1526 beliep het getal der lastdragende huizen slechts op 52. Men merke hier aen dat, in de XVe eeuw, hier vele inwooners hun bestaen vonden in de lakenwevery, wier huizen zich op den oever der beek bevonden en waervan er hedendaegsch nog overblyfsels te vinden zyn.

Onder de gemeente Lovenjoul ligt een gehucht eertyds Laethem en thands de Laet geheeten, hetgeen vroeger deel maekte van Bierbeek; men vondt er vroeger een kapel en een kasteel. [p. 251]

Wyding der nieuwe Kerk van Lovenjoul[19].

Maendag 29 mei 1854, was een heugelyke dag voor de gemeente Lovenjoul. Op dien dag namelyk heeft Z. E. de Kardinael-Aertsbisschop aldaer de nieuwe kerk ingewyd, welke nauwelyks vier maenden geleden aen den dienst was overgeleverd. Moeijelyk zou het zyn zich een juist denkbeeld te vormen van den geestdrift en den yver welke de inwooners in deze gelegenheid bezielden. Iedereen wedyverde om het het zyne by te dragen ten einde die buitengewoone feest op te helderen. Doch eene byzondere melding dient er gemaekt te worden van den burggraef Maximiliaen de Spoelberch, aen wiens vlytige zorg men al die fraeije toebereidselen te danken had.

Plegtig was het vertoog hetgeen de gemeente Lovenjoul dien dag opleverde. Al de straten langs welke Z. Em. begeleid door den stoet, welke hem ging afhalen, moest voorbygaen, waren op de prachtigste wyze opgesierd. Overal trof men dreven van sparre boomen aen, die met blauwe en witte stoffen behangen waren en waerop men eene ontelbare menigte van drykleurige vlaggen zag wapperen. Op dry verschillige plaetsen had men praelbogen opgeslagen, welke met loovers en festoenen waren bekleed en waerop men tusschen welgepaste jaerschriften het wapen van Z. Em. aenschouwde. Ook de schoone ogivaelsche kerk trok door hare prachtige sieraden de bewondering van al de aenwezigen tot zich.

Omtrent 7 ure ’s morgens kwam Z. Em. aen de scheidingslinie der gemeente aen, waer hem de stoet afwachtte, by den praelboog welken er was opgeregt. De burggraef deed hem aldaer, als burgemeester der plaets, eene korte aenspraek, welke door den aertsbisschop met eenige welwillende woorden werd beantwoord. Hierna stelde de stoet zich in beweging. [p. 252]

De togt van daer tot aen de kerk was een ware praeltogt. Eene eere-wacht te paerd, samengesteld uit de byzonderste inwooners, schaerde zich in twee ryen nevens het rytuig van Z. Em., welke voorafgegaen werden door de gildebroeders van St-Sebastiaen, waervan elk lid zynen boog, op welks toppen een fraeije bloemtuil prykte, in de hand droeg. Aen den ingang van de baen, die van den steenweg kerkwaerts leidt, bevond zich de geestelykheid, aen welker hoofd de eerwaerde pastoor der parochie, de heer N. Willems, die Z. Em. eensgelyks verwelkomde. Nu stapte de aertsbisschop uit zyn rytuig om zich langs de wel versierde straten naer de pastory en van daer naer de kerk te begeven. De ceremoniën, die ruim vier uren geduerd hebben, werden door al de inwooners, die er zich hadden kunnen naer toe begeven, met godvrucht tot het einde toe bygewoond. Treffend was het schouwtooneel hetgeen zich opdeed, toen aen de wyding des autaers de deuren geopend werden en de menigte de kerk indrong. Met eene heilige aendachtigheid sloeg men ’t oog op de kleinste omstandigheden die de wyding vergezelden. Niemand wilde iets het minste zonder opmerkzaemheid laten voorbygaen van die feest, die zich naer alle waerschynlykheid in eeuwen niet meer ging opdoen. De moeders staken hare kinderen omhoog, opdat hunne zwakke brein er eene herinnering mogte van behouden, ten einde deze later nog met eene zekere voldoening aen het nageslacht zouden verhalen dat zy op dien grooten dag van de wyding dier schoone kerk waren ooggetuigen geweest.

De wyding geëindigd zynde, deed de eerw. Deken van Leuven de plegtige hoogmis, waerin Z. Em. den bisschoppelyken zegen gaf.

Het was ruim vier ure na middag toen Z. Em., vergezeld van zynen eerw. vicaris-generael Corten, die insgelyks aen de wyding had deel genomen, de gemeente verliet, begeleid door de eerewacht en anderen die hem des morgens hadden afgehaeld.

Nog lange zal die schoone dag in het geheugen der inwooners geprent blyven. [p. 253]

Onder de jaerschriften bemerkte men de volgende :

Op de verschillige praelbogen.

InColæ eMInentIæ æDes ConseCrantI.

faMILIa DespoeLbergh engeLberto arChIepIsCopo.

paroChIanen Van LoVenJoUL VerheUgt U nU aLLen oVer
Den hIer tegenWoorDIgen opperherDer.

Boven de kerkdeur.

In ConseCranDos sanCtI DeI æDes Intra engeLberte.

Op de hoogzael.

In teMpLI ConseCratIone psaLLIte Deo.

In de kerk.

CLara DIes nobIs! teMpLI saCratIo Læta.

eCCe eLegI eaM hoDIe; hIC habItabo.

saCratIone teMpLI DeI CresCat pIetas.

heYLIge LaMbertUs bIssChop beWaerD LoVenJoUL U
toeVertroUWD.

nU zaL MYn hUYs Voortaen heYLIger Wezen; Ik zaL
U hIer Van Uwe eLLenDe VerLossen.

[p. 254]

Op den hoogen autaer.

a CarDInaLI hoDIe Deo trIno ConseCror.

Op den autaer van O.-L.-Vrouw.

obLatas tIbI preCes aCCIpe Mater DeI.


[1] Deze bydrage over Lovenjoul was ons opregt aengenaem. Zy bevat eene reeks van allerbelangrykste en tot dus verre onbekende byzonderheden over deze aloude gemeente. De verdienstelykste man, wien wy ze te danken hebben, heft ons soortgelyke verhandelingen beloofd over andere dorpen van den omtrek Leuven. Onze lezers, die weten hoe weinige historische narigten men tot dus verre over onze gemeentens bezit, zullen dit vast met vreugde vernemen.

(Aenteekening van Ed. van Even).

[2] Zie Gesta Episcoporum Leodiensium in Martene en Durand’s veterum scriptorum et monumentorum amplissima collectio, tome IV, pag. 851.

[3] « Possessiuncula est quædam hujus ecclesie (Leodiensis) nimis contigua oppido, quod Lovianium nomine, diminitivum ex suo nomine eidem villulæ indicit vocabulum; cognominatur enin Loviniol. »

« Adelhardus secundus, liberis ortus parentibus de Brabantiâ de vico de Lovinio, juxta Lovanium atque inde diminutivato. » Zie d’Achery, Spicilegium, tom. II, p. 662.

[4] Weinige woorden treft men in de nederduitsche tael aen welke, in dezelfde beteekenis, zoo vele verschillende vormen aennemen, hoewel er thans eenige dezer niet meer in gebruik zyn. Het oorspronkelyke Goor staet by Kiliaen vertaeld door Lutum; later schreef men goer, goerle, en by verkorting goel, gole, gule, gale, gele, wat men by denzelfden schryver door palus vertaeld vindt. Hiervan stammen eensgelyks af de woorden zole, zoel, zule, zile, zele. Indien men eenige opzoekingen wilde doen nopens de schryfwyze der oude benamingen van plaetsen vroeger omtrent lage gronden, vennen of moerassen gelegen, dan zou men weldra zien dat zy meestal zamengesteld zyn uit eene der bovenstaende woorden. Hiervan hebben wy doorslaende bewyzen in de eigennamen der plaetsen Gorsum, by Sint-Truiden, Goerdael, by Tervuren, Gullich, Geule, Zolder, Zoerle-Parwys, Zeelhem, by Diest, Wackerzele, Zallaken, onder Rotselaer, Zielenberg of Zuelenberg, onder Lovenjoul, Pellenberg, onder Lubbeek, enz.

[5] In dit jaer, namelyk, gelyk Reginon, abt van Prum, in zyn Cronicon getuigt, sloegen de Noordmannen hier neder naby eene plaets Lovan geheeten : « Anno dominice incarnationis VCCC LXXXVI Normanni in regione [p. 242] Lotharii revertentes, in loco qui dicitur Lovan castra sedesque statuunt. » Zie dit Cronicon in de Rerum Germanicarum scriptores van Pistorius, tom. I, bl. 86.

[6] In het geleerde La Normandie souteraine par l’abbé Cochet, treft men de afbeelding aen van dat lykvatje hetgeen, volgens de beschryving welke de bekwame oudheidskundige er van geeft, ten zeerste gelykt aen datgene welk te Lovenjoul werd ontdekt. Zie dit werk, planche V, n° 32, 33 en 34.

[7] Wy laten het verhael van den schryver hier letterlyk volgen:

« Nec inter hæc pretereunda esse arbitror quædam de miraculis ejusdem sancti martyris (Lamberti), quæ me ante biennium a presbytero quodam nomine Waritio contigit audisse. Possessiuncula est hujus ecclesiæ nimis contiguo opido quod Lovanium nomine, diminitivum ex suo nomine eidem villulæ indicit vocabulum; cognominatur enim Loviniol. Continetur in eâdem possessione ecclesia, que ut ea lignea antiqua patrum religione diu est servata parietes nunc minores meliorare student cæmenti et lapidum structurâ. Referebat memoratus presbyter se multa audisse et vidisse in eodem loco Christi Domini miracula quæ cum majora ex parte memoria exciderint, pauca quæ in mente veniunt, strictim statui memorare. »

[8] Wat Anselmus verhaelt over de strooperyen die er te zynen tyde gebeurden, zoo in deze plaets als in de omstreken, kan ons een denkbeeld geven van de barbaersche zeden dier tyden. Wy laten de schryver hier zelf spreken : « Plebs ejusdem parochiæ sicut et vicinarum circa regionum, solent quæcumque possent alter alteri surripere, annonam vestem seu quamlibet aliam supellectilem; ubi aperte nequeunt latenter inviolare, pecudes sibi abigere; de cætero nec bannum sacerdotis, nec terrorem alicujus potestatis, qui hujusmodi sceleribus prohibendis rarus immo nullus est, reformidare. » Verder zegt hy over de kerk dier plaets : « Pro hujusmodi miraculis Domini non parva eidem loco servatur reverential, nihilque indecens quod inultum sit, circa eamdem ecclesiam sive atrium ejus credunt posse contingere. »

[9] « Ego Henricus dux Lovaniensis notum facio etc. quod quidam de meâ familiâ Franco de Lovengyul divina inspiratione conpunctus, omne allodium quod in Bruechem et Olenghem possidere videbatur cum sorore suâ pro salute anime sue et parentum, ecclesie beate Marie de Tongerloo conferre proposuit et sororem suam ibidem in habitu religionis Deo ac beate Marie servituram bono animo mancipavit. Datum anno Domini MCLXXXIII. »

[10] Wy geven hier dit stuk naer het oorspronkelyk charter :

« In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen. Ego Arnoldus, dominus de Wesemale, notum facimus tam presentibus quam futuris quod cum Godefridus de Lovenjol miles et feodatus meus circiter sedecim bonaria terre paulo plus vel minus jacentis in parochiâ de Lovenjol, tam ex unâ parte sive quam ex alterâ, quam terram cum aliis bonis de me tenebat in feodum vendiderit ecclesie de Insulâ ducis, uxore suâ adhuc vivente, sub libero annuo censu octo denariorum Lovaniensium vel paulo plus, ipsi Godefrido et successoribus ejus, absque omni alio jure solvendorum, ego et Arnoldus filius meus predictam venditionem, quia sine consensu nostro rite fieri non potuit ratam habere volentes et graciâ presentis scripti patrocinio ad opus ipsius ecclesie de Insula-Ducis confirmamus et sigillorum nostrorum appensione roboramus. Preterea ad majorem facti confirmationem patentes litteras Domini Ducis eidem ecclesie precavimus de premissis quod dictam ecclesiam ab omnibus calumpniatoribus, siquidem in posterum forte surrexerint tanquam legitimus eorum advocatus tenebitur defensare. Actum Lovanii anno Domini M° CC° X L septimo, mense julio. »

[11] De heerlykheid Spoelberch waervan de familie de Spoelberch-Lovenjoul haren naem ontving, lag by Emmeryck, in het hertogdom van Kleef. In 1626 noemde Ferdinand II, keizer van Duitschland, Jan-Bapt. de Spoelberch, eenen der afstammelingen van dat adelyk huis, tot ridder, in aenzien der goede diensten die zyn moederlyke oom Jan-Gilbert aen keizer Karel V bewezen had in de nederlandsche oorlogen, alsmede in degene van Afrika, Italie, Duitschland, enz. Het was dezes zoon die in bezit der heerlykheid van Lovenjoul kwam. Hierover kan men breedvoeriger zien het werkje Suite du supplément au nobiliaire des Pays-Bas et du comté de Bourgogne, par M. D. et D. M. 1614-1630. Malines, 1779, in-8°.

[12] Ziehier wat Molanus er over zegt : « Ermelindis sive Hermelendis preclaris parentibus nata in villâ Odenca, virginitatem suam duodennis Deo devovit atque consecravit. Est autem Odenca apud Lovaniolum, ter Dunck by Louvenjoul. Zie Natales sanctorum Belgii. Duaci, 1616, in-12. bladz. 233. verso.

[13] De heiligschryver Ghesquière zegt er het volgende over :

« S. Ermelendis seu Ermelindis, nata est haud procul Lovanio ex parentibus tum divitiis tum nobili genere præclaris, patre videlicet Ermenoldo, matre vero Ermesenda. »

Na haer heilig leven te hebben doen kennen en haer voornemen van zich aen het gewoel der wereld te onttrekken, iets waerin hare ouders eindelyk toestemden, gaet hy voort :

« Ergo illi redditus villulæ cui Odenca nomen erat, ad tenues ejus familiæ usum vitamque sustendandam unanimo tradiderunt consensus. » « Nunc Terdonck prope Lovenjoul. »

Zie Acta Sanctorum Belgii selecta, tom. II, bl. 217.

[14] In eene kadastrale kaart van Bevecom, in 1654 opgemaekt, vindt men nog sporen van het vroeger verblyf dier heilige in deze parochie, ter plaetse weer zich de beide banen van Sluysen en Meldert naer Brevechem bevinden, stond op dit tydstip nog een heestergewas onder den naem van Sint-Ermeliene doern gekend. Niet ver van daer lag een veld hetgeen den naem droeg van Champaigne Ste-Ermeline.

[15] In de kapel van Meldert, in welke zich het graf van de H. Ermelindis bevindt, vloeit eene fontein waervan er gewaegd wordt, in een charter van den jare 1306. Dit belangryk stuk deelen wy hier in zyn geheel mede :

« Notum sit universis quod Renerus filius Willelmi dicti Pronincheel, de Meldert. apud Thenis commorans, supportavit cum debita effestucatione pratum usum et terram adjacentem sita apud Meldert juxta Fontem beate Ermelendis, pro ut de capitulo sancti Bartolomei Leodiensis tenentur, et preterea omne jus quod habebat in bonis antedictis in quibus rite debito et per juris ordinem fuerat impositus et investitus competenter emancipatus ipso quoque Renero per juris ordinem inde exposito et penitus abdicato, impositus est et investitus jure hereditario Moyses filius quondam Walteri dicti Wouterman de Overhem ex parrochiâ de Meldert, per licentiam et monitionem Arnoldi de Slusa braxatoris villici, nunc capitali predicti et sententiam mansiariorum suorum debitam et consuetam. Quo facto reddit idem Moyses predicta bona predicto Renero hereditarie tenenda sub censu Domini fundi, qui premonitus inde exire consuevit et sub triginta solidos annui census mediatim in festo beati Johannis Baptiste et mediatim in Nativitate Domini inde monitu solvet tempore solutionis in bursa currente predicto Moysi singulis annis hereditarie solvendos et si forte, quod absit ipse Renerus in solutione dicti census annui negligeus fuerit aut remissus nec solverit eundem ut promisit et tenetur, poterit jam tunc quandocunque hoc fuerit idem Moyses manum suam ad bona predicta omnia et singula ponere, modo debito et consueto, et exinde ulterius suum facere commodum et proficuum. Hiis interfuerunt Gosuinus dictus de Landen Oliverius filius Oliverii quondam dicti de Monte, Wilhelmus dictus de Etseche, Gerardus dictus Wolkengots, Wilhelmus dictus vos, Thomas de Medene filius quondam Oliveri dicti de Monte, omnes ex parochia de Meldert et Joannes dictus de Arschot commorans apud Honschem ex parochia de Willenbringhen qui hæc in presentia scabinorum ville de Meldert recitando testabantur ea acta fuisse per omnia quemadmodum jus dictabat esse facienda, nullo juris articulo debito pretermisso, promittentes ea testari ubicumque foret necesse, rogantes ipsos scabinos quatenus hec ulterius super se testentur et sigillent, quod facient dicti scabini de Meldert suum sigillum unicum quod partier uti consuescunt, presentibus litteris in testimonium apponendo. Datum anno Domini M° CCCmo sexto in die beati Stephani prothomartiris. »

[16] Zie het aengehaelde werk Acta Sanctorum Belgii selecta, loco citato.

[17] Ter dier gelegenheid werd het beeld van Sinte-Eremelindis op haren feestdag, zynde den 29 october, met vele plegtigheid en toeloop naer die kapel door den eerw. pastoor der parochie overgebragt.

[18] Ziehier wat wy desaengaende lezen in het Cronicon abbatiæ Sancti Trudonis, opgenomen in d’Achery, Specilegium, II deel, bladz. 662 :

« Adelardus secundus liberis ortus parentibus de Brabantiâ, de vico qui dicitur Lovinium, juxta Lovanium, atque inde diminutivato. Hic a puero enutritus est Cenobio nostro, sub Adelardo primo et Guntrammo abbatibus honeste litteratus neque ignarus de sculpendis pingendisque imaginibus… Abbas Adelardus II monasterium… non passus est presumptuosorum hominum dirui, sed amplitudine latitudineque majus satis ordinatum muro firmissimo columnisque spectabilibus pulcherrimo tandem opere, sed expensis inæstimabilibus reparari. Videre erat mirabile et relatu erit incredibile de quam longe quanta hominum multitudo quantoque studio et lætitia lapides, calcem, sabulum ligna et quæcunque erant operi necessaria nocte ac die plaustris ac curribus gratis propriisque expensis non cessarent advehere. Ipsi quoque materiales atque in fundamento grandes atque gravissimi positi, fideliter hoc possent attestari, qui in totâ Hasbaniâ cum non possent reperiri, de alienis partibus comprobantur asportari. Columnas autem de Gourmantiâ per Rhenum coloniam usque navigio deductas atque aliunde alias plaustrisque invectas tanquam a coloniâ usque ad nos per terram vehendas, populous vicatum funibus plaustris injectis ardentissimo studio rapiebat et sine omni boum jumentorumque adminiculo per ipsum quoque Mosæ fundum sine ponte trajectas catervatim ad nos hymnisonis vocibus perducebat. Quid plura? muro vidit consommatum et tectum totum pene obrumbatum, exceptâ parte aliquâ quæ inter majorem turrim et arcum grandem antepositum continetur. »

[19] Dit stuk stelden wy op ter gelegenheid dezer plegtige gebeurtenis in 1854. Daer het slechts op enkele afdrukselen getrokken werd en daer het eenige belangryke inlichtingen bevat, laten wy het hier als een aenhangsel van ons artikel volgen.

Print Friendly, PDF & Email